Afsluitventiel voor osmose-installaties: werking, montage en storingen opsporen
De tank is vol, maar onder de gootsteen loopt er toch water in de afvoer? Dan ontbreekt het kleine onderdeel dat een omgekeerde-osmose-installatie automatisch uitschakelt, of het werkt niet goed: het automatische afsluitventiel, ook wel automatische afsluiting, 4-wegventiel of kortweg ASO-ventiel (Auto Shut-Off) genoemd. Hier leest u hoe het werkt, waar het hoort en hoe u storingen snel opspoort.
Wat is een afsluitventiel?
Het afsluitventiel is een kleine kunststof behuizing met vier insteekkoppelingen, meestal voor slang van 1/4" (6,35 mm). Binnenin zitten twee kamers die door membranen van elkaar gescheiden zijn:
- Door de ene kamer stroomt het leidingwater op weg van de voorfilters naar het osmosemembraan.
- Door de andere kamer stroomt het zuivere water (permeaat) op weg van het membraan naar de tank en de kraan.
Het ventiel heeft geen stroom nodig. Het werkt uitsluitend op waterdruk.
Waarvoor? Zonder afsluitventiel blijft een osmose-installatie zonder pomp ook doorlopen als de tank al lang vol is. Het concentraat (afvalwater) loopt dan onafgebroken in de afvoer, en voorfilters en membraan worden onnodig belast.
Zo werkt de automatische afsluiting
Terwijl de tank zich vult, stijgt de druk aan de zuiverwaterkant. Bereikt de tankdruk een bepaald deel van de leidingdruk, dan drukt het membraan in het ventiel de toevoer naar het osmosemembraan dicht. De installatie staat stil en er loopt geen afvalwater meer. Wordt er water uit de kraan getapt, dan daalt de tankdruk, gaat het ventiel weer open en produceert de installatie verder.
Bij welke druk het ventiel schakelt, hangt af van het model. Gebruikelijk is een tankdruk van ongeveer de helft tot twee derde van de leidingdruk. Voorbeeld: bij 4 bar leidingdruk schakelt de installatie uit bij ongeveer 2 tot 2,7 bar in de tank. Bij ons afsluitventiel CP-030A ligt het schakelpunt volgens de fabrikant bij ongeveer 1/2 (± 0,2) van de leidingdruk.
Daarom is de tank nooit ‘tot de rand vol’: hoe ver de tank zich vult, hangt af van de leidingdruk. Bij lage druk schakelt het ventiel eerder af en zit er minder water in de tank. Dat is normaal en geen defect.
Zonder terugslagklep gaat het niet
Om het afsluitventiel de tankdruk te laten ‘voelen’, heeft de installatie een terugslagklep nodig aan de zuiverwateruitgang van het membraan. Deze voorkomt dat water uit de tank terug door het membraan wordt gedrukt. Ontbreekt de klep of lekt ze, dan schakelt de installatie niet uit of schakelt ze voortdurend aan en uit. Vaak zit de terugslagklep al in de haakse koppeling van de membraanbehuizing; anders kan ze worden nagerust met een insteekkoppeling met terugslagklep.
Waar wordt het afsluitventiel gebruikt?
- Osmose-installaties onder het aanrecht met druktank: dit is de standaardsituatie. Bijna elke installatie zonder pomp heeft een afsluitventiel.
- Osmose-installaties voor aquaria: hier loopt het zuivere water vaak in een open jerrycan. Zonder tegendruk sluit het ventiel nooit. Het kan geen kwaad, maar het helpt ook niet. Het is alleen zinvol in combinatie met een vlotterventiel in het opslagvat: het vlotterventiel blokkeert het zuivere water, de druk stijgt en het afsluitventiel stopt de toevoer en daarmee ook het afvalwater.
- Installaties met drukverhogingspomp of zonder tank (direct flow): hier zorgen meestal een drukschakelaar en een magneetventiel voor het uitschakelen. Een afsluitventiel is daar doorgaans niet nodig. Houd u aan de handleiding van uw installatie.
Montage stap voor stap

- Water dichtdraaien en de installatie drukloos maken (kraan openen).
- Kant met opschrift IN/OUT = leidingwater: op IN de slang van de voorfilters, op OUT de slang naar de ingang van de membraanbehuizing.
- Tegenoverliggende kant (ronde deksel met schroeven) = zuiver water: aan de ene kant de slang van de zuiverwateruitgang van het membraan (na de terugslagklep), aan de andere kant de slang naar de tank of naar het T-stuk voor tank en kraan.
- Slangen correct insteken: slang recht afsnijden, tot aan de aanslag in de insteekkoppeling schuiven en kort terugtrekken. Indien aanwezig, de borgclip aanbrengen. Meer hierover in de gids Quick&Easy-insteekkoppelingen correct monteren en losmaken.
- Water langzaam opendraaien en alle verbindingen op lekkage controleren.
Voorwaarden voor betrouwbaar uitschakelen:
- Leidingdruk vanaf ongeveer 3 bar, liever 3,5 tot 4 bar. Bij duidelijk lagere druk schakelt de installatie zeer laat of helemaal niet uit. Dan helpt een drukverhogingspomp.
- Voordruk in de lege tank van ongeveer 0,4 tot 0,5 bar. Meet deze met een bandenspanningsmeter op het ventiel van de tank, wanneer de tank leeg is.
Welke slang bij uw installatie past, leest u in de gids Slang voor de osmose-installatie.
Typische storingen en hun kenmerken
| Kenmerk | Mogelijke oorzaak |
|---|---|
| Afvalwater loopt voortdurend, hoewel de tank vol is | Leidingdruk te laag, terugslagklep defect, afsluitventiel defect, lek aan de zuiverwaterkant |
| Tank vult zich niet | Kanten van het ventiel verwisseld, IN en OUT verwisseld, voordruk van de tank te hoog |
| Installatie schakelt voortdurend aan en uit | Terugslagklep lekt, voordruk van de tank te laag |
| Brommen of trillen na de montage | Lucht in de installatie, verdwijnt meestal na enkele dagen |
| Installatie stopt pas na uren | Leidingdruk te laag of voorfilters verstopt |
Afsluitventiel testen: defect of niet?
Test 1: Schakelt de installatie uit?
Een beetje water tappen, zodat de installatie loopt. Dan de kogelkraan op de tank sluiten: zo ‘denkt’ de installatie dat de tank vol is. Na 3 tot 5 minuten zou er geen afvalwater meer moeten lopen. Luister bij de afvoer of maak de afvalwaterslang even los.
- Afvalwater stopt: ventiel en terugslagklep werken. Controleer dan de leidingdruk en de voordruk van de tank.
- Afvalwater blijft lopen: ga verder met test 2.
Test 2: Terugslagklep of afsluitventiel?
Tank vol, tankkraan open, watertoevoer naar de installatie sluiten. Loopt er dan nog water uit de afvalwaterslang, dan lekt de terugslagklep. Loopt er niets, dan is het afsluitventiel de oorzaak.
Wanneer vervangen?
Een afsluitventiel gaat meestal lang mee. Het moet worden vervangen als het niet meer uitschakelt terwijl druk, tank en terugslagklep in orde zijn, bijvoorbeeld omdat het membraan in het ventiel versleten is.
Veelgestelde vragen
Kan het schakelpunt worden ingesteld?
Nee. Het ligt vast door de constructie en hangt af van de leidingdruk.
Hoe lang loopt er na het vullen nog afvalwater?
Het ventiel sluit niet in één keer, maar geleidelijk naarmate de tankdruk stijgt. Even nalopen is normaal. Duurt het erg lang, dan is de leidingdruk meestal te laag.
Past het ventiel in mijn installatie?
Als uw installatie slangen met een buitendiameter van 1/4" (6,35 mm) en insteekkoppelingen heeft, past een 4-wegventiel met 1/4"-aansluitingen doorgaans. Vergelijk afmetingen en aansluitingen met uw oude ventiel.
Heb ik ook een terugslagklep nodig?
Ja, zonder terugslagklep na het membraan werkt de automatische afsluiting niet. In veel installaties is deze al ingebouwd.
Heb ik het ventiel nodig als mijn installatie een pomp heeft?
Meestal niet. Installaties met pomp schakelen doorgaans uit via een drukschakelaar. Bepalend is de handleiding van uw installatie.